«Το πολιτικό» και η καταγωγή της θέσμισης

Αν θέλουμε συζητώντας , να προσανατολιστούμε στην ιστορία και στην πολιτική , αν θέλουμε να μπορούμε να κρίνουμε και να επιλέγουμε , η Ελλάδα αποτελεί προϋπόθεση της συζήτησης αυτής . Όταν  γράφω Ελλάδα , πρέπει να ξεκαθαρίσω ότι δεν αναφέρομαι σε ολόκληρη την ιστορία της αρχαίας Ελλάδας αλλά σε ένα μικρό κομμάτι της , που αφορά την περίοδο μεταξύ του 8^ου και 4^ου αιώνα π.χ.. Τότε άρχισε να φτιάχνεται αυτό που εμείς σήμερα λέμε «δημοκρατία» και που για μας έχει μεγάλο πολιτικό ενδιαφέρον.

         Μέχρι την Ελλάδα , οι κοινωνίες είχαν μία δική τους , αυστηρά κλειστή κοσμοθεώρηση . Πίστευαν πως η κοινωνία τους , ήταν η καλύτερη , με την έννοια του νοήματος και της αλήθειας , και οι «άλλες» ήταν κατώτερες , παράξενες , διεστραμμένες κ.λ.π. Η αμεροληψία , ήρθε στον κόσμο με τον Όμηρο , όπως παρατήρησε η Χάννα Άρεντ (Χάννα Άρεντ , 1972  : 70), και αφορά την γνώση και την κατανόηση για «το άλλο». Στην πραγματικότητα αυτό είναι μία όψη της κριτικής ματιάς που έριχναν οι Έλληνες στους δικούς τους θεσμούς. Έτσι δημιουργήθηκε το φιλοσοφικό κίνημα , από τους Έλληνες και μόνον από αυτούς. Γιατί απλά η δυνατότητα του να στοχάζεται κάποιος για κάποια άλλη κοινωνία , ή πάνω στην δική του κοινωνία , έγινε πράξη μόνον μέσα στο πλαίσιο της ιστορίας της ελληνοδυτικής παράδοσης.

         Βασική προϋπόθεση μιας φιλοσοφικής συζήτησης είναι η σκέψη δίχως περιορισμούς. Η στάση αυτή δεν είναι καθολική , αλλά αποτελεί καθ’ ολοκληρίαν εξαίρεση στην ανθρώπινη κοινωνική ιστορία. Συνεπώς θα ήταν καλό να αναρωτηθούμε πότε και πώς η ανθρώπινη κοινωνία έγινε ικανή να σπάσει το «κλείσιμο» που κατά κανόνα υπάρχει ; Με την έννοια αυτή , δεν είναι ισοδύναμη η συζήτηση για την Ελλάδα , με αυτήν για μία οποιαδήποτε άλλη κοινωνία παρμένη στην τύχη. Στην περίπτωση της Ελλάδας μιλάμε για τις ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες της ίδιας της σκέψης , όπως την γνωρίζουμε και την εφαρμόζουμε , για τον τόπο δημιουργίας της φιλοσοφίας και της δημοκρατίας , άρα για τις ίδιες μας τις ρίζες . Αν λοιπόν θεωρήσουμε ότι η δύναμη αυτή της δημιουργίας δεν έχει εξαντληθεί , η Ελλάδα αποτελεί για μας ένα «σπέρμα» , όχι πρότυπο ή μοντέλο , αλλά ούτε και υπόδειγμα , όπως έλεγε ο Μαρξ . Εκείνο που θα μας απασχολήσει παρακάτω , είναι το πώς μπορούμε να αντλήσουμε ιδέες και να ξεφύγουμε από την συναίνεση , μελετώντας και συζητώντας πάνω σε ένα «τύχημα».

        

        

          Οι διάφορες μορφές κοινωνιών που παρουσιάστηκαν μέσα στην ιστορία , καθορίζονται από την φαντασιακή δημιουργία. Λέγοντας φαντασιακή δεν εννοούμε φανταστική , δηλαδή πλασματική , ή κοινωνία ειδώλων. Φαντασιακή σημαίνει αυτήν την κοινωνία που τοποθετεί καινούργιες μορφές , χωρίς κίνητρο και χωρίς να μπορεί να εξηγηθεί με την βοήθεια ορθολογικού σχήματος. Οι μορφές που δημιουργεί κάθε κοινωνία , είναι το μέσο που χρειάζεται ώστε να μπορεί να συγκροτήσει ένα σύστημα κανόνων , θεσμών , αξιών , κινήτρων και προσανατολισμών , τόσο της συλλογικής όσο και της ατομικής ζωής. Στο κέντρο αυτής της συγκρότησης βρίσκονται οι κοινωνικές φαντασιακές σημασίες , τις οποίες δημιουργεί η κοινωνία και παίρνουν ζωή από τους θεσμούς της. Ο Θεός ή ο σύγχρονος ορθολογισμός είναι κάποιες από τις κοινωνικές φαντασιακές σημασίες.

         Η δημιουργία δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί ως έργο ενός ή μερικών ατόμων. Είναι συλλογική δημιουργία που προέρχεται από το συλλογικό φαντασιακό ή αλλιώς από το θεσμίζον φαντασιακό. Αυτό με την σειρά του είναι στην πραγματικότητα μία εξουσία που συνεχώς θεσμίζει , είναι μία θεσμίζουσα εξουσία , που ποτέ δεν μπορεί να διαυγασθεί εντελώς. Λέγοντας «διαύγαση» , εννοούμε την χωρίς πέρας εργασία , κατά την οποία οι άνθρωποι προσπαθούν να σκεφθούν αυτό που κάνουν και να γνωρίσουν αυτό που σκέφτονται.[1] Η γλώσσα , για παράδειγμα , επιβάλλεται σε ένα νεογέννητο μέσω της κοινωνικοποίησής του. Όμως μία γλώσσα είναι πολύ περισσότερα από έναν τρόπο ομιλίας , είναι ένας ολόκληρος κόσμος που κατευθύνει το άτομο σε υποχρεωτικούς τρόπους του «σκέπτεσθαι» , του «αντιλαμβάνειν» , και του «δραν». Οι κανόνες , οι τρόποι συμπεριφοράς , οι αξίες κ.λ.π. , μεταφέρονται με την γλώσσα.

         Ταυτόχρονα , η κοινωνία θεσμίζει μία ρητή εξουσία , από την οποία εκδίδονται κυρώσιμες διαταγές , απαραίτητες για την επιβίωσή της. Για την κοινωνία υπάρχουν απειλές από τις οποίες πρέπει να προστατευθεί , με πρώτη και καλύτερη αυτήν της αμφισβήτησης. Τίθεται σε αμφισβήτηση από τον ίδιο της τον εαυτό , το ίδιο της το φαντασιακό που μπορεί ανά πάσα στιγμή να αλλάξει. Απειλείται από τα ίδια της τα άτομα , τις ατομικές παρεκκλίσεις , που είναι αποτέλεσμα της αδάμαστης ψυχής τους. Τέλος απειλείται από άλλες κοινωνίες , που μπορεί να ήταν ήδη διαμορφωμένες πριν από την δική της σύσταση ή που διαμορφώθηκαν μετά από αυτήν αλλά έχουν διαφορετικό φαντασιακό υπόβαθρο. Συνεπώς , αναγκαστικά αναδύεται «το πολιτικό»[2] μιας κοινωνίας και λέγοντας «πολιτικό» δεν εννοούμε «την πολιτική» , με την έννοια της ίντριγκας , της ψηφοθηρίας και της κομπίνας. «Πολιτικό» σημαίνει την ρητή εξουσία κάθε κοινωνίας που επιβάλει ακόμα και με καταστολή τις εντολές της και συμπεριλαμβάνει δύο είδη εξουσιών τουλάχιστον : την κυβερνητική και την δικαστική. Υπήρξαν , υπάρχουν και ελπίζουμε πως θα υπάρξουν κοινωνίες δίχως Κράτος , δηλαδή ένα μηχανισμό που είναι ιεραρχικά οργανωμένος , γραφειοκρατικός και διαχωρισμένος από την κοινωνία. Το κράτος είναι ένα ιστορικό δημιούργημα που εντοπίζεται μέσα στον χρόνο. Μία κοινωνία χωρίς ένα τέτοιο κράτος είναι δυνατή αλλά , χωρίς ρητούς θεσμούς εξουσίας είναι αδύνατη. Σε αυτό το λάθος υπέπεσαν τόσο οι αναρχικοί φιλόσοφοι όσο και ο Μαρξ. Η σημαντικότερη όμως απειλή για μια κοινωνία , για την οποία «το πολιτικό» είναι απολύτως υπεύθυνο , είναι το μέλλον της. Ένα μέλλον που πρέπει να κατασκευασθεί , που υπάρχουν μεγάλες αβεβαιότητες , αλλά και σημαντικές αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν. Γίνεται εύκολα αντιληπτό από τα παραπάνω πως η θεσμισμένη εξουσία σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να στηριχθεί στον καταναγκασμό. Στηρίζεται στην εσωτερίκευση των σημασιών της , από τα κοινωνικά κατασκευασμένα άτομά της. Χωρίς την ελάχιστη αποδοχή των θεσμών από τον πληθυσμό ή από το μεγαλύτερο μέρος του , ο καταναγκασμός είναι κατά βάση άχρηστος. Ένα σημαντικό παράδειγμα είναι οι ανατολικές χώρες , οι οποίες κατέρρευσαν μόλις άρχισε να ξεφτίζει η επιβληθείσα ιδεολογία. Ο σημαντικότερος μηχανισμός που αναλαμβάνει αυτήν την ευθύνη στις σύγχρονες κοινωνίες είναι τα ΜΜΕ .

         Ένα εύλογο ερώτημα στο σημείο αυτό , θα ήταν το από πού προέρχεται η θέσμιση , πια είναι η καταγωγή της ; Για να απαντήσω σε αυτό το ερώτημα , είμαι υποχρεωμένος να κάνω μία διάκριση ανάμεσα στις ετερόνομες και στις αυτόνομες κοινωνίες. Ετερόνομη , ονομάζουμε μία κοινωνία που ο νόμος ή ο θεσμός , δίνεται από κάποιον άλλο , «έτερο». Φυσικά ξέρουμε πως ο νόμος δεν δίνεται ποτέ από άλλον αλλά είναι δημιούργημα της ίδιας της κοινότητας – κοινωνίας. Όμως , η συντριπτική πλειοψηφία των κοινωνιών αποδίδει αυτήν την δημιουργία σε μία αρχή εξωκοινωνική , η οποία ξεφεύγει από τον έλεγχο των ανθρώπων. Όσο λοιπόν κρατάει αυτή η πεποίθηση , τόσο εξασφαλίζεται το ανέγγιχτο και το αιωνόβιο αυτών των θεσμών. Ένας νόμος που έχει δοθεί από τον Θεό , δεν μπορεί να είναι άδικος αφού ο Θεός είναι η ίδια η δικαιοσύνη. Ως εξωκοινωνική πηγή όμως δεν θεωρούμε μόνο τον Θεό , αλλά τους προγόνους , τον Λόγο , την Φύση  την  ratio ή την ιστορία.

          Ανάμεσα στην μεγάλη ποσότητα ετερόνομων κοινωνιών που υπήρξαν στην ιστορία , επέρχεται ρήξη σε δύο περιπτώσεις : στην Αρχαία Ελλάδα την περίοδο που προανέφερα και στην Δυτική Ευρώπη στις αρχές του 17^ου αιώνα. Αυτός είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο ο Καστοριάδης χρησιμοποιεί  την Ελλάδα όχι ως μοντέλο αλλά ως ένα γονιμοποιό «σπέρμα». Εδώ υπάρχει «η απαρχή της αναγνώρισης του γεγονότος ότι πηγή του νόμου είναι η ίδια η κοινωνία , ότι εμείς φτιάχνουμε τους νόμους μας»(Κ. Καστοριάδης , 2000 : 194). Οι Αθηναίοι , είχαν απόλυτη συνείδηση του τι σημαίνει να είσαι πολίτης , τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του. Εδώ έγκειται ουσιαστικά η διάφορά μας , στο ότι εμείς σήμερα δεν έχουμε ιδέα της έννοιας «πολίτης» , με αποτέλεσμα να οδηγούμεθα στην συναίνεση , αφήνοντας άλλους να αποφασίζουν για εμάς.

         Μέχρι τον 8^ο αιώνα περίπου , οι κοινωνίες ήταν θεσμισμένες πάνω στην αρχή ενός αυστηρού κλεισίματος ή αλλιώς μιας «κλειστότητας» των σημασιών. Ο όρος «κλειστότητα» έχει εδώ την ίδια ακριβώς σημασία με αυτήν των μαθηματικών , δηλαδή : ένα αλγεβρικό σώμα είναι «κλειστό εν εαυτό» , όταν κάθε αλγεβρική εξίσωση που μπορεί να εγγραφεί μέσα σε αυτό το σώμα (σύνολο) με τα στοιχεία του σώματος (συνόλου) , έχει λύσεις που είναι και αυτές στοιχεία του ίδιου σώματος (συνόλου). Σε κοινωνίες που υπάρχει κλειστότητα , κανένα ερώτημα που τίθεται μέσα σε αυτήν την κοινωνία , δεν στερείται απάντησης μέσα σε αυτήν την ίδια κοινωνία. «Κάθε κοινωνία εγκαθιδρύει και δημιουργεί τον ιδιόκοσμό της» (Κ. Καστοριάδης , 1995 : 119). Εκτός από αυτόν , υπάρχει ακόμα ένα είδος «ιδιο-οργάνωσης» που ορίζει τι σημαίνει «αξία» , «πληροφορία», «νόημα» κ.λ.π.. Συνεπώς η διαδικασία της θέσμισης , είναι ικανή να δημιουργήσει ή όχι αυτήν την «κλειστότητα». Π.χ. , το Κοράνι έχει απάντηση για όλα , το ίδιο και η Αγία Γραφή ή ο Τορά. Η ρήξη με την κλειστότητα μας ανοίγει προβληματισμούς που δεν έχουν τέλος. Οδήγησε τους Έλληνες να αποκτήσουν ενδιαφέρον για τους άλλους , για τις άλλες κοινωνίες , που έπαψαν να είναι «κατώτερες» , «κακές» ή «διεστραμμένες». Έγιναν απλώς «άλλες» , διαφορετικές, και άρχισαν να σκέφτονται για αυτές όπως και για πολλά άλλα πράγματα, δημιουργώντας την φιλοσοφία. Άρχισαν να στοχάζονται για νοήματα , έννοιες και σημασίες , έξω από την δική τους κοινωνία. Η μη ύπαρξη της κλειστότητας είναι αυτή που δημιουργεί την αμεροληψία. Μερικά παραδείγματα αυτού που γράφω , θα μπορούσαμε να βρούμε μέσα στις αθηναϊκές τραγωδίες. Στους «Πέρσας» του Αισχύλου δεν περιέχεται ούτε μία λέξη μίσους απέναντι στους Πέρσες , στις «Τρωάδες» του Ευριπίδη , γίνεται κριτική στους ίδιους τους Αθηναίους για την συμπεριφορά τους απέναντι στους Μηλίους. Το έργο ανέβηκε ένα χρόνο μετά την σφαγή τους από τους Αθηναίους.

         Συμπερασματικά μπορούμε να καταλήξουμε στο ότι η ιστορία είναι δημιουργία και «Αυτό που» δημιουργεί την κοινωνία είναι η θέσμιση , μία εγγενής διαδικασία της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Η ιστορία δεν είναι μία αιτιακή συναλύσωση , συνεπώς δεν έχει έσχατο θεμέλιο. Άρα τίθεται το ερώτημα της κρίσης και της επιλογής , ως ριζικό ερώτημα. Μπορούμε να κρίνουμε και να επιλέγουμε ; Σε ποιες κοινωνίες το «κρίνειν και επιλέγειν» είναι δυνατό ;

         Το «κρίνειν και επιλέγειν» είναι φαντασιακές σημασίες και ως τέτοιες προϋποτίθεται ότι αποτελούν μέρος μιας ιδιαίτερης ιστορίας , μιας ιδιαίτερης παράδοσης. Κατ’ επέκταση και εμείς αφού μπορούμε να κρίνουμε και να επιλέγουμε , σημαίνει ότι ανήκουμε σε μία συγκεκριμένη παράδοση , την ελληνοδυτική. Εδώ δημιουργήθηκε το «κρίνειν και επιλέγειν» και πουθενά αλλού. Κρίνω και επιλέγω σημαίνει αμφισβητώ αυτό που ήδη υπάρχει. Η αρχή της αμφισβήτησης τέθηκε για πρώτη φορά από τους Έλληνες , που θεώρησαν τον κόσμο διαφορετικό , ξεκινώντας πρώτα απ’ όλα από την παράδοση. Έθεσαν υπό αμφισβήτηση τους παραδοσιακούς θεσμούς , ως νόμους με την στενή έννοια του όρου , αλλά και ως κοινωνικές παραστάσεις. Στην πρώτη περίπτωση διατύπωσαν το ερώτημα που απασχόλησε την πολιτική φιλοσοφία για αιώνες και την απασχολεί ακόμα : «Ποιος Άρχει ;» Ο βασιλιάς και οι αριστοκράτες όπως έλεγε η παράδοση , ή ο δήμος σύμφωνα με την νέα θέσμιση ; Στην δεύτερη περίπτωση «ακύρωσαν» τις θεσμισμένες παραστάσεις διδάσκοντας στα παιδιά τους από την αρχή το τι είναι καλό , τι είναι κακό , τι είναι δίκαιο και τι άδικο. Επίσης δίδαξαν με διαφορετικό τρόπο το τι είναι ο κόσμος , η ζωή και ο θάνατος.(Κ. Καστοριάδη 1999 :12). Την διττή αυτή αμφισβήτηση την οποία κληρονομήσαμε , την θεωρούμε τρόπον τινά αυτονόητη. Πιστεύουμε πως οι ιδέες αυτές ως ρυθμιστικές σημασίες της κοινωνικής ζωής ίσχυαν και ισχύουν παντού και πάντα. Λάθος! Σε όλες τις γνωστές κοινωνίες το αυτονόητο ήταν και είναι το να συνεχίζεται η ζωή όπως ακριβώς την βρήκαμε. Παραθέτω μερικά παραδείγματα : ένας Εβραίος δεν μπορεί να επιλέξει γιατί τα πάντα είναι δοσμένα από τον Θεό. Επίσης , ένας Χριστιανός δεν μπορεί να κρίνει γιατί «μην κρίνετε , ίνα μην κριθείτε» (Ματθαίος 7,1). Στην Ινδία σήμερα το αυτονόητο για έναν Ινδό , είναι το να διατηρήσει την θέση του μέσα στις κάστες. Οι παρίες παραμένουν παρίες παρ’ όλο που πληθυσμιακά ονομάζουμε την χώρα αυτή την «μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου». Αυτό δεν τελείται υπό την απειλή των όπλων , αλλά με την πεποίθηση των ίδιων των ατόμων πως αυτή είναι η θέση τους στην κοινωνία. Αν θέλουν να αλλάξουν την ζωή τους , προσχωρούν στο Ισλάμ , σε μία άλλη θρησκεία που απλώς δεν έχει παρίες.

         Ένα άλλο παράδειγμα θα μπορούσε να είναι η «πάλη των τάξεων», μία ενεργός αντίδραση από μέρους αυτών που υφίστανται καταπίεση. Η πράξη αυτή ως τέτοια , αποτελεί εξαίρεση στην ιστορία και όχι τον κανόνα. Στην πραγματικότητα , η αντίδραση είναι «ατομική αντίδραση» των καταπιεζομένων που δεν θέτουν ως στόχο την αλλαγή της κοινωνικής θέσμισης αλλά την αλλαγή της ατομικής τους κατάστασης μέσα στους ήδη υπάρχοντες θεσμούς. Όταν οι δούλοι κάνουν επανάσταση και παίρνουν την εξουσία στα χέρια τους , εκλέγουν βασιλιά , υπηρέτες , αυλικούς , υπουργούς κ.λ.π. Το πιο δυνατό παράδειγμα εδώ θα ήταν η κοινωνικο-ανατρεπτική επανάσταση του 1821. Μόλις διώξαμε τους Τούρκους , φέραμε αμέσως ξένους βασιλιάδες. Εδώ κατά τη γνώμη μου βρίσκετε το σημείο «κλειδί» για την Αριστερά και κυρίως για το ΚΚΕ . Δεν θέλω να βελτιώσω τη θέση μου σε αυτή τη κοινωνία , θέλω μια άλλη κοινωνία!!

Δεν είναι όμως το θέμα μας τώρα τα προβλήματα της αριστεράς γι’ αυτό σταματώ εδώ . 

         Αυτός ακριβώς είναι και ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε και εμείς ως «άνθρωποι»  σήμερα και όχι ως «πολίτες». Δεν λειτουργούμε με βάση συλλογικούς , αλλά ατομικούς στόχους. Εκείνο που στην πραγματικότητα επιζητούμε , δεν είναι να αλλάξουμε τους θεσμούς αλλά την θέση μας μέσα στον ήδη υπάρχοντα θεσμό. Χρησιμοποιούμε έναν θεσμό , προκειμένου να αλλάξουμε το κοινωνικό μας status , αδιαφορώντας για το αν ο θεσμός αυτός είναι κακός για την πλειονότητα των πολιτών , στην οποία ανήκουμε και εμείς , ή ανήκαμε πριν τo καταφέρουμε. Αυτή η κατάσταση μας οδηγεί αναγκαστικά σε συναίνεση , το ότι δεν συμπεριφερόμαστε ως πολίτες αλλά ως άτομα. Άρα η κοινωνία που δημιουργούμε , είναι μία «ατομική» κοινωνία που με την σειρά της αναπαράγει «άτομα» και όχι «πολίτες». Για να εξηγήσω καλύτερα θα πω πως η κοινωνία μέσω των θεσμών της , δημιουργεί την ανάγκη να τοποθετήσουμε την όποια ικανότητα , διαφορετικότητα ή συμφέρον , πιο πάνω από το «συλλογικό» , με αποτέλεσμα αυτό το «μη συλλογικό» που δημιουργείται να μπορεί να εξουσιάζεται πολύ πιο εύκολα.(Διαίρει και Βασίλευε)  Έτσι , τα «άτομα» συναινούν αμέσως , όταν οποιαδήποτε απόφαση της εξουσίας βοηθά την προσωπική τους ευημερία. Εξαρτιόμαστε από το αν θα συναινέσουμε ή όχι. Αυτό , με το πέρασμα του χρόνου , γίνεται θέσφατο , τον οποίο έφτιαξαν αλλά και αποδέχτηκαν τα ίδια τα άτομα. Η διατήρηση της όποιας μορφής  κοινωνίας , είναι έργο του συλλογικού φαντασιακού  των ατόμων από τα οποία αποτελείται. Συνεπώς , αυτό που συνέχει μια κοινωνία , είναι η θέσμιση. Οι νόρμες , οι αξίες , η γλώσσα , οι τρόποι αντιμετώπισης των πραγμάτων , όλα εξαρτώνται από τον τρόπο που έχουν θεσμισθεί. Η θέσμιση αφορά το «όλον», περνά μέσω της κοινωνικοποίησης και παράγει άτομα ικανά και αναγκασμένα να την αναπαράγουν , φτιάχνοντας  έτσι έναν ιστό κοινωνικών φαντασιακών σημασιών. Οι σημασίες είναι φαντασιακές γιατί δεν αντιστοιχούν σε ορθολογικά στοιχεία , ούτε είναι ύλη. Τίθενται μέσα από την συλλογική δημιουργία ενός απρόσωπου και ανώνυμου συνόλου , του κοινωνικού.

         Η συνειδητοποίηση του ότι εμείς οι άνθρωποι κατασκευάζουμε την θέσμιση , ουσιαστικά την κοινωνία , άρα μπορούμε και να την αλλάζουμε , αν λειτουργούμε συλλογικά , είναι αυτό που οδηγεί στην αυτονομία δηλαδή στην ελευθερία. Ελευθερία θα πει να γνωρίζω τι δεν πρέπει να κάνω , ώστε να ωφελήσω το συλλογικό αλλά και το ατομικό μου συμφέρον. Οι κοινωνίες είναι δημιουργήματα συλλογικά και δεν υπόκεινται σε εξωκοινωνικούς ή υπερβατικούς νόμους. Αυτό ακριβώς βίωναν , ένιωθαν , καταλάβαιναν ή όπως θέλετε μπορείτε να το πείτε , οι Έλληνες της συγκεκριμένης περιόδου. Είδαν πως για να μπορούν να κρίνουν και να επιλέξουν πρέπει πρώτα να αμφισβητήσουν αυτό που οι ίδιοι δημιούργησαν. Κατάλαβαν πως μπορούσαν να μιλήσουν και να σκεφθούν αλλιώς και όχι όπως έπρεπε να μιλούν και να σκέφτονται μέχρι τότε. Απέκτησαν την ικανότητα να θέτουν νέα ερωτήματα που μέχρι εκείνη την στιγμή ήταν αδιανόητα. Σε τελική ανάλυση κατάλαβαν πως : «Οι θεσμοί , με την αληθινή έννοια του όρου , ανήκουν στο αδιόρατο εμμενές»(Κ. Καστοριάδης 2000 : 16). Ίσως και εμείς σήμερα πρέπει να καταλάβουμε πως η έννοια της αυτονομίας μας είναι παντελώς άγνωστη και αυτός ίσως είναι μία αιτία που μας οδηγεί στην άμεση και εύκολη συναίνεση.

---

[1] Κείμενο του Γ. Στεφανάτου στην μνήμη του Κ. Καστοριάδη  «Από την ψυχική μονάδα στην αυτονομία» :«του Κορνήλιου Κστοριάδη» , Πόλις , 2000, σελ. 187,.

[2] Κ. Καστοριάδη , Η Άνοδος της Ασημαντότητας , Ύψιλον , 2000 , σελ.262. 

Face book και άλλα .

Ο άλλος ρόλος των ιστότοπων κοινωνικής δικτύωσης .

Σ

το εσωτερικό της όλο και περισσότερο ασύρματη κοινωνίας μας , η «κοινωνική δικτύωση» έχει μετατραπεί από πραγματικότητα του μέλλοντος στην ίδια την πραγματικότητα . Είναι πολύ δύσκολο πλέον να βρεις κάποιον που έχει σύνδεση internet , και δεν είναι γραμμένος στο face book , στο My Space στο twitter ή αλλού . Μαζί και εγώ , που ήμουν μέσα για λίγο καιρό ενεργός αλλά το εγκατέλειψα γρήγορα και τελικά έκανα ολική διαγραφή. Με τα παρακάτω ίσως γίνει καλύτερα αντιληπτό το γιατί πήρα τέτοια απόφαση .

          Η εξάπλωση των ιστοτόπων κοινωνικής δικτύωσης γίνεται με ταχύτητα επιδημίας . Οι εφευρέτες τους άγγιξαν μία πολύ ευαίσθητη χορδή , ικανοποιώντας μία επείγουσα ανάγκη : αυτήν της ανταλλαγής προσωπικών πληροφοριών . Οι χρήστες ευχαρίστως αποκαλύπτουν μύχιες λεπτομέρειες της προσωπικής τους ζωής , βγάζουν φωτογραφίες , και δίνουν ακριβείς πληροφορίες για τους ίδιους . Οτιδήποτε χρειάζεται προκειμένου να κάνουν «ηλεκτρονική παρέα» . Στο χώρο αυτό εκδηλώνεται η ελευθερία επιλογής , κάτι που αισθάνονται πως δεν έχουν στον ευρύτερο «βίο» τους . Στον ιστότοπο μπορείς να διακηρύξεις την ταυτότητά σου , να κάνεις την δική σου προσωπική «εξέγερση» , απέναντι σε οτιδήποτε σε ενοχλεί , αλλά μέσα εκεί . Αντίθετα με το συμβατικό βίο που τις περισσότερες φορές μία εξέγερση οδηγεί σε δύσκολες καταστάσεις . Καλύτερα να εκτονώνεις εκεί το θυμό σου παρά στο δρόμο!!

          Στη σύγχρονη κοινωνία μας τίποτε δεν πρέπει να μένει αόρατο . Πρέπει όλοι να εκτεθούμε στη δημόσια σκηνή (είτε μέσο internet,είτε μέσο tv) και όποιος δεν το κάνει είναι καταδικασμένος να απορριφθεί , να παραγκωνιστεί ή να είναι «ύποπτος» . Η φυσική , κοινωνική και ψυχική γυμνότητα είναι πλέον το καθεστώς . Εξοπλίζονται οι πάντες με ένα laptop ή ένα notebook ,και μαθαίνουν την τέχνη του ζην στην εξομολογητική κοινωνία που τους περιβάλει . Μία κοινωνία που υπερηφανεύεται για το ότι έχει εξαλείψει εντελώς το όριο ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο , κάνοντας τη δημόσια έκθεση αρετή .

          Τι είναι όμως αυτό που οδηγεί τους ανθρώπους στο να δίνουν τόσες πολλές πληροφορίες για τον εαυτό τους , εκτός από την ανάγκη για επικοινωνία ; Η ανάγκη να προωθήσουν ένα ελκυστικό και επιθυμητό εμπόρευμα : τον εαυτό τους . Είναι ταυτόχρονα προαγωγοί του εμπορεύματος που προωθούν αλλά και το ίδιο το εμπόρευμα . Είναι οι ίδιοι οι διαφημιστές , οι πλασιέ του εμπορεύματος . Μπαίνουν όλοι στο ίδιο στατιστικό κουτάκι που λέγεται αγορά .Ο απώτερος στόχος τους είναι το να μεταμορφωθούν σε προϊόντα ικανά να τραβούν την προσοχή και να προσελκύσουν ζήτηση και πελάτες . Αυτού του είδους ο συνωστισμός που πηγάζει από υπαρξιακές ανησυχίες , δεν είναι κάτι καινούργιο . Ο φόβος , του να μην τεθούν εκτός χρήσης ως πολυκαιρισμένοι οδηγεί πάντα τους ανθρώπους σε πρακτικές που πρέπει να τους κρατούν μέσα στο παιχνίδι . Ο ασταμάτητος καλλωπισμός των γυναικών (κέντρα ομορφιάς) ή η προσπάθεια των αντρών να μείνουν σε φόρμα και να διατηρήσουν το σώμα τους (γυμναστήρια) είναι προσπάθειες που ξεκίνησαν ήδη από τις αρχές του 20^ου αιώνα .

          Οι συναντήσεις των επίδοξων καταναλωτών με τα επίδοξα εμπορεύματα/αντικείμενα της κατανάλωσής τους γίνονται οι κύριοι δομικοί λίθοι του ιστού διανθρώπινων σχέσεων που είναι γνωστός ως «κοινωνία των καταναλωτών» . Η σχέση μεταξύ των χρηστών αναπλάθεται  κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση της σχέσης μεταξύ καταναλωτή και αντικειμένου προς κατανάλωση . Η εικόνα που σχηματίζει ο καθένας για τον εαυτό του , κινείται μεταξύ δύο άκρων : «του πολιτισμικού βλάκα» και του «ήρωα της νεωτερικότητας» . Στο πρώτο άκρο εμφανίζονται ως εξαπατημένοι από δόλιες υποσχέσεις , σαγηνεμένοι και παντοιοτρόπως χειραγωγημένοι από εξωγενής πάντα παράγοντες . Στο άλλο άκρο , υπάρχει η ορθολογικότητα , η ρωμαλέα αυτονομία και η ικανότητα αυτοπροσδιορισμού . Θέλουν να μετασχηματίσουν τη φύση και την κοινωνία , και να τις υποτάξουν αμφότερες στην κυριαρχία των ιδιωτικά και ελεύθερα επιλεγμένων επιθυμιών του ατόμου . Και στις δύο περιπτώσεις όμως ξεχνούν συνεχώς πως στην πραγματικότητα επικεντρώνονται στην ατέλειωτη προσπάθεια να παραμείνουν εμπορεύματα ικανά προς πώληση .

          Η επιλογή/αγορά συντρόφου μοιάζει πολύ με εκείνη της επιλογής/αγοράς εμπορεύματος μέσα από το διαδίκτυο . Η πνευματική ανακούφιση που κερδίζεται από την αντικατάσταση του προσώπου με την οθόνη είναι πολύ σημαντική . Το ζωντανό πρόσωπο χρειάζεται τα είδη κοινωνικών δεξιοτήτων που μπορεί να λείπουν ή να αποδεικνύονται ανεπαρκή , γιατί ένας διάλογος σημαίνει το ότι εκτίθεσαι στο άγνωστο . Εγώ κρατώ το ποντίκι και μόνο εγώ πατώ το κουμπί . Ο αθέλητος και ανεξέλεγκτος μορφασμός ή μία αποκαλυπτική έκφραση επιθυμίας , δεν θα ξανασυμβεί !! Δεν αποκαλύπτω τη σκέψη μου όταν δεν μπορώ να ελέγξω τα αισθήματά μου . Μιμούμαι τη θρυλική πράξη της στρουθοκαμήλου , βάζοντας το κεφάλι μου στην άμμο , δεν κοιτάζω τον άλλο στα μάτια και έτσι κάνω τον εσώτερο εαυτό μου ανεξιχνίαστο .

          Οι φόβοι , οι ελπίδες και οι αμφιβολίες μου παραμένουν δικές μου και μόνο δικές μου . Δεν βιάζομαι να πατήσω το κουμπί «αγορά» , πριν να συλλέξω και να ταξινομήσω όλα τα «υπέρ» και τα «κατά» . Ταυτόχρονα η απειλή του «δεν υπάρχει επιστροφή» δεν υφίσταται . Διατηρείται σε απόσταση χειρός αφού εγώ και μόνο εγώ κρατώ το ποντίκι. Αν κάνω λάθος υπάρχει το delete και άντε γεια . Αποφεύγω τις πολλές συζητήσεις , τα τερτίπια , και την παραπλάνηση από τον αδιαπέραστο «άλλο» . Μπορεί να είναι κακός , που να το ξέρω ; Με την πρώτη αμφιβολία τον πετάω έξω και πάω για κάποιον άλλο , «άλλο» . Όπως ακριβώς και με την αγορά ενός αυτοκινήτου ή ενός ρούχου . Αφού ισχύει εκεί γιατί να μην ισχύει και για την επιλογή συντρόφου ;

          Βέβαια , υπάρχει μεγάλο πρόβλημα όταν έρθει η στιγμή της αλήθειας . Το φανταστικό ον που συναρμολογείται στην οθόνη του υπολογιστή , έχει τελικά πρόσωπο , γλώσσα να μιλά και αυτιά για να ακούει . Επιθυμεί ο μελλοντικός σύντροφός του να τον κοιτάζει στα μάτια , αλλά και να είναι πρόθυμος να τα εκθέσει στο ερευνητικό βλέμμα του . Έχει αισθήματα που αναμένουν διέγερση μαζί με την ικανότητα να διεγείρει και αυτός/η τα αισθήματα του άλλου , και γενικά δεν υπάρχει σχεδόν τίποτε που να θυμίζει το παθητικό , πειθήνιο και ενδοτικό «αντικείμενο» . Είναι η κατάρα του «συν-πράττειν» που ξεσκεπάζει την αυταπάτη της «καθαρής υποκειμενικότητας» .

         Στη περίπτωση αυτή υπάρχει και το όπλο της λεγόμενης «καθαρής σχέσης» . Είναι η σχέση που επικεντρώνεται στην ωφελιμότητα και την ευχαρίστηση . Το ακριβώς αντίθετο της φιλίας , της αφοσίωσης , της αλληλεγγύης και βέβαια της αγάπης . Η δημιουργία μιας ανθεκτικής αμοιβαίας σχέσης , έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την αναζήτηση απόλαυσης σε αντικείμενα κατανάλωσης . Η «καθαρή σχέση» αρνείται εμφατικά την θεμελιώδη ηθική αξία της ευθύνης για τον άλλο . Ενδόμυχα , αυξάνει την άρνηση της ευθύνης απέναντι στην συλλογικότητα και βοηθά όλο και πιο πολύ , στην εδραίωση του σύγχρονου ατομισμού .  Η αγάπη δεν υπόσχεται εύκολη πρόσβαση στην ευτυχία και στο νόημα . Η «καθαρή σχέση» αντίθετα , υπόσχεται πως η πρόσβαση στην «κατανάλωση» θα είναι εύκολη και απρόσκοπτη ενώ αφήνει έξω την ευτυχία και το νόημα .

          Πολλές φορές μέσω των κοινωνικών δικτύων , μπορούμε να σώσουμε μια οικογένεια στο Ανατολικό Τιμόρ , να αντισταθούμε στους βομβαρδισμούς των Ισραηλινών , ή και να υιοθετήσουμε ένα παιδί από τη Σομαλία . Μπορείς από τον καναπέ σου να διαμαρτυρηθείς για τα φορολογικά μέτρα ή για την οικονομική κρίση σε ψηφοφορία στο face book  . Δεν χρειάζεται να κατέβεις στο δρόμο και να συγκρουστείς με δυνάμεις καταστολής . Αυτό το κάνουν αυτά τα «κωλόπαιδα» οι αναρχικοί . Εγώ που κάθομαι απέναντι από την οθόνη μου , εκφράζω την αλληλεγγύη μου και συμμετέχω με την παρουσία μου στην δενδροφύτευση του Σκάϊ που είναι και αναίμακτη . Η αλήθεια όμως είναι πως όλα αυτά δεν είναι παρά μία επινόηση σχεδιασμένη να ξεφορτώνει και να διαλύει το άγχος των χρηστών , να συγχωρεί την ενοχή τους και να κατευνάζει τις τύψεις τους απέναντι σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο . Προκαλεί την διάχυση του αισθήματος του «επείγοντος» και του φόβου περί «απρόοπτων εξελίξεων» . Προσπαθούμε να συμβιβάσουμε τα ασυμβίβαστα : την έντονη επιθυμία μας να ξεφορτωθούμε τις «επιβλαβείς» ανθρώπινες σχέσεις μας , ικανοποιώντας ταυτόχρονα την οδυνηρή επιθυμία της ηθικής ορθότητας .

          Σαφώς και δεν είναι όλα μαύρα , ούτε θέλω να δώσω την εντύπωση πως αναθεματίζω τους χρήστες των κοινωνικών ιστοτόπων . Θα πρέπει να θυμηθούμε το τι έγινε το βράδυ που δολοφονήθηκε ο Γρηγορόπουλος , ή αντίστοιχα το ότι πολλές φορές μέσω του διαδικτύου οι άνθρωποι μπορούν να δράσουν συλλογικά απέναντι σε απειλές , παρακάμπτοντας το καρκίνωμα των ΜΜΕ . Μπορούν να μάθουν το τι πραγματικά συμβαίνει κάπου σε πραγματικό χρόνο και όπως αυτό συμβαίνει . Αυτός ακριβώς θα πρέπει να είναι ο ρόλος του διαδικτύου και όχι η έμμεση μετατροπή των ανθρώπων σε εμπορεύματα .       

          Θα μπορούσα να γράψω και άλλα πολλά αλλά δεν μου αρέσει να κουράζω τον όποιον αναγνώστη . Είμαστε υποχρεωμένοι να καταλάβουμε πως στην εποχή της καταναλωτικής κοινωνίας , τίποτε δεν ξεφεύγει από τα δίχτυα της αν αφεθεί στην τύχη του . Οι άνθρωποι δεν είναι εμπορεύματα , όπως επιτάσσει η εποχή . Δεν χρειαζόμαστε το internet προκειμένου να αναγνωρισθεί η ταυτότητά μας . Πριν κάνουμε log in πρέπει να σκεφθούμε πως :

            Δεν υπάρχει ίσως χειρότερη εξαχρείωση , χειρότερη στέρηση , από    αυτή των χαμένων στη συμβολική πάλη για αναγνώριση , για πρόσβαση σε μία κοινωνικά αναγνωρισμένη κοινωνική ύπαρξη , με μία λέξη : στην ανθρωπότητα .

Pierre Bourdieu , Πασχαλινοί στοχασμοί 

Η πολιτική του φόβου : Lasciate ogni speranza (Εγκαταλείψατε κάθε ελπίδα)

          Ποτέ μου δεν πίστεψα πως η «οικονομική κρίση» , είναι μία τυχαία δημιουργηθήσα κατάσταση . Οι άνθρωποι που διαχειρίζονται την παγκόσμια οικονομία , είναι εξαιρετικά ικανοί ώστε να τους ξεφύγει μία κατάσταση  από τα χέρια τους τόσο πολύ. Η «κρίση» δεν είναι τίποτε παρά πάνω και τίποτε λιγότερο από το μέσο με το οποίο οι εξουσίες προσπαθούν να χειραγωγήσουν το μεγαλύτερο μέρος του πλήθους[1] , με απώτερο σκοπό την «ήπια» καταστολή και την αφαίρεση των κεκτημένων δικαιωμάτων του . Άλλωστε , οι εργάτες , οι μισθωτοί , οι συνταξιούχοι και οι μικρομεσαίοι μαζί με τους αποκλεισμένους , αποτελούν το μεγαλύτερο κομμάτι της κοινωνίας . Το όπλο που χρειάζεται για να λειτουργήσει το μέσο αυτό είναι ο φόβος . 

          Είναι σε όλους μας γνωστό πως το 1% των κατοίκων του πλανήτη , κατέχει το 90% του συνολικού του πλούτου . Σε έναν ανοικτό στην ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων και των εμπορευμάτων πλανήτη , ότι γίνεται σε ένα μέρος , έχει επιπτώσεις στο πως ζουν τι ελπίζουν και τι προσδοκούν άνθρωποι άλλων περιοχών . Οι σύγχρονες κοινωνίες είναι «ανοικτές» (με την έννοια του Καρλ Πόπερ) , γνωρίζουν πως δεν είναι τέλειες και θέλουν να αλλάξουν . Όμως είναι ανίκανες όσο ποτέ να αποφασίσουν τι πρέπει να αλλάξουν , τι πορεία θα ακολουθήσουν και επιπρόσθετα δεν μπορούν να προστατεύσουν την όποια πορεία τους .

          Οι άνθρωποι δεν είναι τίποτε παραπάνω από το μέρος ενός δύσμοιρου και ετερόνομου πλήθους , που κατακλύζεται από δυνάμεις που αφ ενός μεν δεν τις κατανοεί , αφετέρου δεν μπορεί να τις ελέγξει . Τρομοκρατείται από την ιδέα πως είναι αδύναμο να υπερασπιστεί τον εαυτό του . Τα συνεχή φορολογικά μέτρα , οι απολύσεις, η αύξηση της ανεργίας , η υποτιθέμενη έλλειψη ρευστότητας , η εξάρτηση από τις τράπεζες , δημιουργούν ένα φόβο που κρίσιμο στοιχείο του δεν είναι ο κίνδυνος αυτός καθ’ αυτός , αλλά η άγνοια , του σε τι μπορεί να μετασχηματιστεί αυτός ο φόβος .  Δεν μπορείς πλέον να προγραμματίσεις τίποτε , δεν «υπάρχει μέλλον» και αυτό προσφέρει αμεσότητα και υλική υπόσταση στο φόβο . Το έδαφος πάνω στο οποίο βασίζονται οι προοπτικές του βίου , είναι ασταθές . Δεν μπορεί να μας προσφέρει προστασία , απέναντι στα χτυπήματα της «μοίρας» . Τα αποκαλούμε έτσι γιατί δεν μπορούμε να τα διαχωρίσουμε από τις αντιξοότητες που δεν δυνάμεθα να αποτρέψουμε εξαιτίας ακριβώς τις ανικανότητάς μας να τις προβλέψουμε . Η μοίρα σηματοδοτεί την ανθρώπινη άγνοια και ανημποριά και χρωστά τη δύναμή της στις αδυναμίες των ανθρώπων .

          Η εξουσία (όχι η κυβέρνηση) φροντίζει , μέσω των εντεταλμένων κοντυλοφόρων και της συνεχούς προβολής τους από το χαζοκούτι , να μας υπενθυμίζει πως πρέπει να μάθουμε να ζούμε με λιγότερα , ή , για να είμαστε ακριβής , με ακόμα λιγότερα . Εμείς από την άλλη , ανίκανοι να επιβραδύνουμε το ρυθμό της πίεσης και των αλλαγών , εστιάζουμε σε πράγματα που πιστεύουμε ή που μας διαβεβαιώνουν πως μπορούμε να ελέγξουμε . Αναζητώντας υποκατάστατα στόχων πάνω στα οποία μπορούμε να ξεφορτώσουμε το πλεόνασμα των φόβων μας , ασχολούμαστε με την εισπνοή του καπνού από τσιγάρα άλλων , την απαγόρευση λήψης λιπαρών τροφών , την προστασία του περιβάλλοντος , και το σεξ χωρίς προστασία . Όλα αυτά , έχουν κοινό παρανομαστή το φόβο , «μην τα κάνεις γιατί αλλιώς…». Έτσι συνηθίζουμε σε όλων των ειδών τις απαγορεύσεις , μπαίνοντας στo μονοπάτι της παθητικής ελευθερίας και την αποδεχόμαστε . Λέγοντας παθητική ελευθερία εννοώ το ότι νομίζουμε πως είμαστε ελεύθεροι επειδή ψηφίζουμε κάθε τέσσερα χρόνια , τους ίδιους ανθρώπους , τις ίδιες ιδεολογίες , και τις ίδιες πρακτικές . Λυπάμαι , αλλά το «νομίζω» είναι το ρήμα του "μαλάκα"!!

          Βαδίζοντας σε μία εποχή που οι μεγάλες ιδέες έχασαν την αξιοπιστία τους , ο φόβος ενός εχθρού φάντασμα είναι ό,τι απέμεινε στους πολιτικούς για να διατηρήσουν τη θέση τους . Ακόμα καλύτερα όταν δεν πρόκειται για εχθρό αλλά για εχθρούς . Εγκληματικότητα , τρομοκρατία , οικονομική κρίση , θρησκευτικές αντιπαλότητες , είναι μόνο μερικοί από τους φόβους μας . Τα παραπάνω μαζί με την παιδεραστία , τους παρενοχλητικούς ζητιάνους , και το χρώμα του δέρματος συγκεφαλαιώνονται στη φιγούρα του παράνομου μετανάστη . Τότε είναι που ο άνθρωπος στρέφει το βλέμμα του στο κράτος .

          Δυστυχώς , η κοινωνία δεν προστατεύεται πλέον από το κράτος αλλά και δεν εμπιστεύεται την προστασία της σε αυτό . Το κράτος βρίσκεται αντιμέτωπο και εκτεθειμένο στην αρπακτικότητα δυνάμεων που δεν μπορεί να ελέγξει πολλώ δε μάλλον να υποτάξει . Αυτός είναι και ο πρωταρχικός λόγος που οι κυβερνήσεις των κρατών πασχίζουν να ανταπεξέλθουν στις περιστασιακές καταιγίδες και στις κρίσεις , παραπαίοντας από τη μία αυτοσχέδια εκστρατεία στην άλλη , και από τη μία σειρά μέτρων «έκτακτης ανάγκης» στην άλλη . Το μόνο που τους ενδιαφέρει και που ονειρεύονται είναι η παραμονή στην εξουσία , ακριβέστερα , να παραμείνουν στρατιώτες της εξουσίας , αφού οι ίδιοι γνωρίζουν πως δεν εξουσιάζουν κανέναν . Στερούνται μακροπρόθεσμων προγραμμάτων , φιλοδοξιών και κυρίως οραμάτων για μια ριζοσπαστική επίλυση των προβλημάτων που επανεμφανίζονται .

          Ο πρωθυπουργός που διατυμπάνιζε πως «λεφτά υπάρχουν» τώρα ο ίδιος δεν έχει το θάρρος ούτε να τα κοιτάξει . Γνωρίζει πως εκεί που βρίσκονται , δεν μπορεί να τα αγγίξει . Αυτό το γνώριζε από πριν. Το μόνο που έκανε σε δύο περίπου χρόνια , είναι να κοινωνικοποιήσει το χρέος που δημιούργησαν οι προκάτοχοί του . Έκανε ότι περνούσε από το χέρι του για να αυξήσει τους φόρους , όπως πάντα , αλλά δεν κάνει τίποτε για την ανεργία που έφτασε το επίσημο 15% . Ενορχηστρώνει την επίθεση στα επιδόματα (για κάποια από αυτά σωστά) και στα κεκτημένα των δημοσίων υπαλλήλων , μαζί με τους έμμισθους και υψηλά αμειβόμενους παπαγάλους του , με στόχο το ευκολότερο ξεπούλημα των δημοσίων οργανισμών , αλλά και την μεγαλύτερη περιστολή των δικαιωμάτων των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα . Η πάγια τακτική του «διέρει και βασίλευε» . Βάζει τις κοινωνικές ομάδες τη μία απέναντι στην άλλη , και όχι τη μία δίπλα στην άλλη . Με όπλο το φόβο της οικονομικής κατάρρευσης , ζητά να πάψουν οι εργαζόμενοι να διεκδικούν . Μιλά για επίθεση των κερδοσκόπων απέναντι στην Ελλάδα , και ταυτόχρονα έρχονται εδώ κάποιοι , που λένε πως δεν μας έχουν πλέον εμπιστοσύνη , για να μας ελέγξουν . Δεν μας έχουν εμπιστοσύνη ποιοι , αυτοί που δημιούργησαν τη κρίση!!

          Εμείς ως πολίτες (ο θεός να μας κάνει) από την άλλη , δεν λέμε να καταλάβουμε πως τα τελευταία τριάντα περίπου χρόνια , η εξουσία και η πολιτική έχουν διαχωριστεί εντελώς . Εξουσία δεν ασκούν οι πολιτικοί , αλλά οι κατέχοντες το διεθνές κεφάλαιο . Η δημοκρατία και η ελευθερία δεν μπορούν να είναι ασφαλείς σε μία μόνο χώρα ή σε μία ομάδα χωρών . Οι πολιτικοί κυβερνούν βασιζόμενοι στο φόβο , τον οποίο διασκορπίζουν μέσω των ΜΜΕ . Η ανασφάλεια και η αβεβαιότητα γεννιούνται από την αίσθηση της ανημποριάς . Δεν έχουμε τον έλεγχο σε τίποτε , είτε ατομικά είτε συλλογικά , κάτι που δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο τα πράγματα . Αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι το να μην σταματάμε να διεκδικούμε , να πάψουμε να πιστεύουμε ό,τι μας σερβίρουν από τα ΜΜΕ , και να γίνουμε ΠΟΛΙΤΕΣ !! Μόνον όταν θα μπορέσουμε να εξυψώσουμε την πολιτική στο επίπεδο της εξουσίας , θα εξορκίσουμε το δαίμονα του φόβου που μας κυνηγά . Αν το καταφέρουμε αυτό , θα έχουμε πλέον τη δυνατότητα να ελέγχουμε τις δυνάμεις εκείνες που διαμορφώνουν την κοινή μας κατάσταση . Θα θέσουμε το εύρος των δυνατοτήτων μας και τα όρια της ελευθερίας μας για να επιλέγουμε . Αυτό ακριβώς μας έχουν αρπάξει και αυτό είναι που μας κάνει να φοβόμαστε . Ας μην ξεχνάμε : "Ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για την ιστορία του"  (Κορνήλιος Καστοριάδης).                    

---

[1] Στο Blog μου , άρθρο με τίτλο «Το διάβασμα μιας προκήρυξης» κάνω το διαχωρισμό πλήθος – λαός .

Το διάβασμα μιας Προκήρυξης

Διάβασα πριν από μερικές μέρες , για πρώτη ομολογώ φορά , την προκήρυξη των «Πυρήνων της Φωτιάς» και κατά ένα περίεργο τρόπο ένιωσα ηλίθιος . Άσχετα με το αν συμφωνεί κανείς ή διαφωνεί με τις πρακτικές τους , θεωρώ πως υπάρχουν στα γραφόμενά τους πολλές αλήθειες ,στην συγκεκριμένη προκήρυξη , για την βόμβα στη βουλή .Θα προσπαθήσω να «συζητήσω» με τον εαυτό μου πρώτα αλλά και τον όποιον αναγνώστη κάποια σημεία όπως τα αντιλαμβάνομαι εγώ , με διαφορετικό ίσως τρόπο από τον καθένα μας , χωρίς να θέλω να αλλοιώσω τα σημαίνοντα της προκήρυξης . Παρακάτω θα παραθέσω αυτούσια κάποια κομμάτια της προκήρυξης όπως τη βρήκα στο http://kourdistoportocali.com/

«Αν ακούγεται αδιανόητο στις μέρες μας, να μιλήσει κανείς ενάντια στη δημοκρατία χωρίς να χαρακτηριστεί συντηρητικός ή φασίστας είναι γιατί η προπαγάνδα κατοικεί στα σπίτια και στο μυαλό των υποτελών της.»

Η πρώτη φράση του κειμένου περιγράφει πολύ εύστοχα την υπάρχουσα πραγματικότητα. Θα ξεκινήσω από τη λέξη «δημοκρατία» γιατί το βέβαιο είναι πως… δεν υπάρχει δημοκρατία . Υπάρχει μία αρκετά μεγάλη δόση αλήθειας σε αυτό . Στην πραγματικότητα αυτό που βιώνουμε είναι η δημοκρατική νομιμοποίηση μιας φιλελεύθερης ολιγαρχίας είτε μας αρέσει είτε όχι . Μπορείς ελεύθερα να βγαίνεις και να διαμαρτύρεσαι , να λες ότι θέλεις , ακόμα και ενάντια στο καθεστώς , αλλά το μυστικό είναι ότι δεν σε ακούει κανείς . Όλες οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς την σύμφωνη γνώμη των πολιτών αλλά με όπλο την μεγάλη παγίδα της «συναίνεσης» . Από τη στιγμή που η «βουλή» αποφασίζει , δεν χρειάζεται η γνώμη του πολίτη . Υπάρχει η «λευκή επιταγή» που τους δίνει το δικαίωμα να κάνουν ότι θέλουν χωρίς να δίνουν λογαριασμό σε κανέναν.

Η λέξη «προπαγάνδα» είναι πολύ μικρή για να περιγράψει την πραγματικότητα , χωρίς να θέλω να μειώσω τη δυναμική της προκήρυξης. Εγώ θα έβαζα τη φράση «κοινωνικό φαντασιακό» . Νόρμες , αξίες , γλώσσα , τρόποι να συμπεριφέρεσαι , ρυθμιστικοί κανόνες συμπεριφοράς , όλα αυτά μαζί με την κατάλληλη διαχείριση, δημιουργούν στο φαντασιακό των ανθρώπων το θέσφατο της ύπαρξης της δημοκρατίας . Η δημοκρατία είναι «προκαθορισμένη» για όλους από τη στιγμή που γεννιούνται .Αν κάτι είναι αληθινά «καθορισμένο» , είναι «καθορισμένο» από πάντα και για πάντα . Οι περισσότεροι από εμάς δεν έχουμε ιδέα όχι μόνο τι σημαίνει «δημοκρατία» ετυμολογικά , αλλά ούτε και ποια είναι η πραγματική διαδικασία λήψης αποφάσεων σε ένα τέτοιο καθεστώς .

Η προκήρυξη συνεχίζει με αναφορά στα media και τη σχέση των μεγαλοδημοσιογράφων με την πολιτική . Δεν θα αναφερθώ γιατί έχω γράψει ήδη ένα κείμενο σε δύο μέρη που υπάρχει στο http//tsipis-checkmedia.blogspot.com ή στο http://kourdistoportocali.com/ και αν το διαβάσει κάποιος θα καταλάβει αμέσως πως είμαι απόλυτα σύμφωνος με όσα γράφουν οι «Πυρήνες» .

Εδώ θα αναφερθώ σε ένα σημείο , πάνω στο οποίο θέλω να προσθέσω κάποια πράγματα : «Βέβαια πέρα από αυτά τα κόλπα και τις τεχνικές ακόμα και αν ίσχυε η δημοκρατία στην ουσία της, δεν θα καταλαβαίναμε ποτέ το αξίωμα, που επικαλείται το "αντικειμενικό" δίκιο των πολλών. Η ιστορία έχει δείξει ότι δεν πρέπει να έχουμε καμία εμπιστοσύνη στην άποψη της μάζας. Οι άνθρωποι που οικειοθελώς υιοθετούν για τον εαυτό τους τον όρο του "λαού" και μιλάνε ως κομμάτι του "εμείς ο λαός τα πληρώνουμε όλα", εγκαταλείπουν κάθε δημιουργική αυτοπεποίθηση και αφήνονται στα πλανέματα των αρχηγών τους. Αυτός είναι ο λαός. Μια θορυβώδης μάζα με κατεβασμένο κεφάλι, ακατάπαυστη γκρίνια, κακομοιριά και ψυχολογία όχλου που υποβιβάζει την ζωή σε μια επαναλαμβανόμενη λειτουργία και ακολουθία κανόνων. Δεν υπάρχει κανένας ικανός λόγος να σεβόμαστε την κρίση του και τις επιλογές του».

Η δημοκρατία στην πραγματική ισχύ της δεν έχει το αξίωμα του «δίκιου των πολλών» , Η δημοκρατία βασίζεται στη «δόξα» δηλαδή στην ελεύθερη γνώμη του καθενός χωριστά. Η ελεύθερη γνώμη προϋποθέτει την ικανότητα του πολίτη να μπορεί να «κυβερνήσει και να κυβερνηθεί» όπως γνωρίζουμε εδώ και δυόμιση χιλιάδες χρόνια από τον Αριστοτέλη . Αν δεν υπάρχει αυτή η ικανότητα στους πολίτες τότε μετατρέπονται σε μάζα , αλλά τότε δεν έχουμε δημοκρατία . Έχουμε οχλοκρατία . Στην περίπτωση αυτή τις περισσότερες φορές η μάζα είναι εύκολο να παρασυρθεί και ναι , δεν της έχουμε εμπιστοσύνη .

Τον όρο «λαός» δεν τον υιοθετεί κανείς από μόνος του .Η φράση αυτή είναι κατασκεύασμα των «πολιτικάντηδων» και των κομμάτων γενικότερα , συμπεριλαμβανομένου και του ΚΚΕ .Φτιάχτηκε για να εξυπηρετεί την έννοια του «έθνους» , αλλά δεν θα μείνω σε αυτό .Η λέξη «λαός» είναι συνδεδεμένη υπόρρητα με τη φράση «εμείς ο λαός τα πληρώνουμε όλα» . Όταν σκέφτεσαι το πρώτο αυτόματα ακολουθεί το δεύτερο , προκειμένου να σου δημιουργήσει την πεποίθηση πως «ότι και να γίνει τίποτα δεν θα αλλάξει και πάλι εσύ θα την πληρώσεις γι’ αυτό μη σηκώνεις ποτέ το κεφάλι ,δεν υπάρχει λόγος» .Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ακόμα και το κυρίαρχο ρεύμα σκέψης της μαρξιστικής παράδοσης απεχθανόταν τους φτωχούς , επειδή ήταν ελεύθεροι και αρνιούνταν να μπουν στην πειθαρχία του εργοστασίου που ήταν απαραίτητη για την οικοδόμηση του «σοσιαλισμού» .Έτσι μεταμόρφωσαν τους φτωχούς σε προλετάριους και κατόπιν σε «λαό» που εύκολα έγινε «στρατός απελευθέρωσης» με τη λέξη στρατός να βαραίνει περισσότερο από τη λέξη απελευθέρωση . Στην πραγματικότητα η «μάζα» είναι «λαός» κατ’ όνομα και μόνο . Η σωστή λέξη είναι «πλήθος» . Αυτή είναι η μεγάλη επιτυχία του καπιταλισμού , το ότι κατάφερε να μετατρέψει το «λαό» σε «πλήθος»!! Εύλογα μπορεί να αναρωτηθεί κάποιος ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε αυτά τα δύο . Ο λαός είναι κάτι ενιαίο , έχει μία βούληση και του αποδίδεται μία μόνο δράση . Ο λαός άρχει σε όλα τα καθεστώτα , ακόμα και στα μοναρχικά , γιατί βούλεται με τη βούληση του ενός , όσο παράδοξο και αν είναι αυτό . Το πλήθος από την άλλη είναι ένα επίπεδο μοναδικοτήτων , μία πολλαπλότητα , ένα σύνολο που δεν είναι ομοιογενές ούτε ταυτόσημο με τον εαυτό του ενώ ταυτόχρονα διατηρεί μια ακαθόριστη και συμπεριληπτική σχέση με ότι υπάρχει έξω από αυτό. Ενώ το πλήθος είναι μία ατελής δομική σχέση , ο λαός είναι μία απόλυτα δομημένη σύνθεση έτοιμη για ρήξη με την όποια «τάξη πραγμάτων» ακόμα και για κυριαρχία και συχνά έρχεται σε σύγκρουση μαζί του .

Από το παραπάνω συνάγεται εύκολα το συμπέρασμα πως οι αναρχικές ομάδες είναι αυτές που την περίοδο αυτή τουλάχιστον αποτελούν ένα «λαό» . Το ίδιο ισχύει και για την «ελίτ» κάθε κοινωνίας , αλλά από την ανάποδη . Είναι ενιαία ομάδα , έχει βούληση και ένα μόνο στόχο : τη συνεχή εκμετάλλευση!! Οι υπόλοιποι που βρίσκονται ανάμεσα σε αυτούς τους δύο «λαούς» είναι το πλήθος και γι’ αυτό το λόγο έρχονται σε σύγκρουση και με τους δύο. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν πρέπει το πλήθος να διαλέξει . Τότε μπαίνουν σε λειτουργία οι μηχανισμοί προπαγάνδας και η εξουσία «δεν "κατεβάζει" τα τανκς στους δρόμους αλλά τις τηλεοπτικές κάμερες και τα μικρόφωνα των δημοσιογράφων» και με αυτό τον τρόπο «η δημοκρατία διοικεί με τη δύναμη της προπαγάνδας της.»

Το τελευταίο σημείο που θα αναφερθώ είναι κάτι που πιστεύω ακράδαντα εδώ και μερικά χρόνια , ειπωμένο βέβαια με διαφορετικό τρόπο : «Αντιλαμβανόμαστε ότι η δύναμη για την διαχείριση των ζωών μας βρίσκεται μέσα μας και ανήκει σε εμάς το να αποφασίσουμε πως θα ζούμε. Κάτι που ο ψηφοφόρος αρνείται να αντιληφθεί .Την δύναμη του εαυτού του να υπερβεί τους φραγμούς που του τίθονται, τις απαγορεύσεις, τις ηθικές αξίες, τα ιδανικά και να ορίσει το εγώ του εκεί που θέλει ο ίδιος. Συνεπώς εμείς θεωρούμε ότι ο ψηφοφόρος είναι υπεύθυνος σε μεγάλο βαθμό για ότι του συμβαίνει καθώς είναι οι αποφάσεις ζωής και οι επιλογές του που διαιωνίζουν την κατάσταση του» .Εδώ ταιριάζει απόλυτα η φράση του Κορνήλιου Καστοριάδη : Ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για την ιστορία του . yellow jacket Πρέπει κάποια στιγμή πριν να είναι πολύ αργά να καταλάβουμε πως ένα και μοναδικό είναι το πρόταγμα : να γίνει η κοινωνία μας αυτόνομη και να πάψει να είναι ετερόνομη . Εμείς πρέπει να είμαστε αυτοί που φτιάχνουν τους νόμους και να μην παραδίδουμε την τύχη μας σε άλλους. Αν θέλουμε να το κάνουμε πράξη αυτό , πρέπει εμείς πρώτα ως άτομα να γίνουμε αυτόνομοι , δηλαδή να μάθουμε να ζούμε μέσα στην πραγματική δημοκρατία που χαρακτηρίζεται από τις έννοιες του αυτοπεριορισμού και της συνεχούς αμφισβήτησης . Ελευθερία σημαίνει το να γνωρίζεις τι είναι αυτό που δεν πρέπει να κάνεις . Μόνο με τον αυτοπεριορισμό και την αμφισβήτηση θα αποφύγεις το να περιέλθουν οι πράξεις σου στη δίνη της ύβρεως . Όχι με τη μόνιμη και διαρκή συναίνεση !! Αμφισβήτηση σε όλους τους κοινωνικούς θεσμούς μηδενός εξαιρουμένου , χωρίς να φοβόμαστε την αποτυχία . Ακόμα και αν αποτύχουμε , θα το έχουμε πράξει μόνοι μας , και θα είμαστε υπεύθυνοι γι’ αυτό , θα πάψουμε να κατηγορούμε συνεχώς τους «άλλους» , και κυρίως θα μάθουμε από τα λάθη μας .

Οι ελεύθερες κοινωνίες δεν φτιάχνονται με εντολές και εξουσίες «εκ των άνωθεν» , ούτε με παραχώρηση της γνώμης μας σε άλλους.Πρέπει να σταματήσουμε το μύθο της «αντιπροσώπευσης» γιατί πολύ απλά κανένας δεν μπορεί να αντιπροσωπεύσει κανέναν . Πρέπει να απαιτήσουμε τη συμμετοχή μας στην πολιτική και να μην παραχωρούμε την διαχείριση των προβλημάτων μας σε αυτούς που είναι επαγγελματίες πολιτικοί . Η πολιτική δεν είναι επάγγελμα .Να μάθουμε να αναγνωρίζουμε την αυθεντία του άλλου , αλλά και αυτός να αναγνωρίζει πως κρίνεται άμεσα από το αποτέλεσμα και όχι κάθε τέσσερα ή πέντε χρόνια . Συνεπώς θα είναι άμεσα ανακλητός και δεν θα στρογγυλοκάθεται σε μία καρέκλα μέχρι να φτιάξει την προίκα του . Η εξουσία διαφθείρει ακόμα και τον πιο έντιμο πολιτικό . Αυτό που μας λένε έμμεσα οι πολιτικοί είναι πως :οι λίγοι κυβερνούν τους πολλούς γιατί υποτίθεται ότι μόνο οι λίγοι καταλαβαίνουν και οι πολλοί δεν θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στα πράγματα γιατί δεν καταλαβαίνουν. Αλλά αυτοί οι πολλοί που δεν καταλαβαίνουν τα ζητήματα , καταλαβαίνουν αρκετά , ώστε να καταλάβουν ποιοι καταλαβαίνουν και να τους εκλέξουν!!!

Θα πρέπει κάποτε να αναλογιστούμε το γιατί οι Αναρχικοί βρίσκονταν πάντα στο περιθώριο , ακόμα και στις «δημοκρατίες» Ούτε οι κομμουνιστές δεν τους ήθελαν και δεν τους θέλουν . Αφού υποστηρίζουμε πως έχουμε δημοκρατία , πώς είναι δυνατόν να δίνουμε το λόγο σε όλους εκτός από τους Αναρχικούς ; Ακόμα και οι υποστηρικτές του φασισμού βγαίνουν δημόσια και μας λένε τις απόψεις τους , γιατί όχι και οι Αναρχικοί ; Γιατί η εξουσία θέλει να τους έχει στο περιθώριο , να τους αναγκάζει να χρησιμοποιούν τη βία ως μέσο έκφρασης των απόψεών τους , και να έρχονται σε σύγκρουση με το πλήθος , φαύλος κύκλος .Η εξουσία αποστρέφεται το κενό . Αυτό αντιπροσωπεύει η Αναρχία , το κενό εξουσίας . Δεν χρειαζόμαστε κανέναν να μας λέει το πώς θα ζήσουμε . Μπορούμε και μόνοι μας , αξίζει να προσπαθήσουμε γιατί…

Οι τεμπέληδες δεν αλλάζουν την ιστορία, απλώς την υφίστανται !! (Κροπότκιν)

Ήρθε ο καιρός για αλήθειες ;

Η ιδεολογία του νικητή καθίσταται για τους ηττημένους ερμηνεία της πραγματικότητας . Η ήττα επισφραγίζεται με την αποδοχή της οπτικής του νικητή . Η «Δύση» ορίζεται ως ιδεατή σύνοψη αρχαίων κλασσικών, χριστιανικών και φιλοσοφικών παραδόσεων . Κομμάτι όλων αυτών αποτελεί και ο Μαρξισμός , που νοείται ως αντίπαλος του αστικού φιλελευθερισμού . Από τη στιγμή που αποκρούσαμε τον αντίπαλο , θα υπάρξει ειρήνη και ευτυχία . Άρα ο αστικός φιλελευθερισμός είναι ότι καλύτερο υπάρχει . Στην πραγματικότητα όμως , δεν ευνόησε την πλειονότητα των ανθρώπων εξαιτίας της ολιγαρχικής και ιεραρχικής λειτουργίας του . Προκειμένου όμως να αποφύγει τα χειρότερα (βλέπε ΕΣΣΔ) , έβαλε στη θέση του τη μαζική δημοκρατία .

Η μαζική δημοκρατία θεμελιώθηκε πάνω σε ένα σχήμα σκέψης , που συνεχώς έχει αναφορά στον «σοσιαλισμό που απέτυχε» : τα σοσιαλιστικά καθεστώτα είναι ειδεχθείς δεσποτισμοί , αιμοσταγείς δικτατορίες . «Εμείς» , αντιπαραθέτουμε την αντιπροσωπευτική δημοκρατία που ναι μεν είναι ατελής , αλλά μακράν η λιγότερο κακή μορφή εξουσίας . Τα «ανθρώπινα δικαιώματα» , «το κράτος πρόνοιας» και η «κοινωνική δικαιοσύνη» , είναι «χειροπιαστά» χαρακτηριστικά της μαζικής δημοκρατίας . Με όπλο την ανάπτυξη της θεωρίας για την «ελευθερία του λόγου» , εκθειάζει πάντα τις αξίες του «ελεύθερου κόσμου». Η κομμουνιστική ιδέα είναι μια ουτοπία εγκληματική , που έχει παντού αποτύχει . Είναι καιρός λοιπόν να αφήσει χώρο για την «κουλτούρα» των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που δεν είναι τίποτε άλλο από την λατρεία της ελευθερίας , συμπεριλαμβανομένης αυτήν του επιχειρείν και της κατοχής πλούτου και ιδιοκτησίας , ως έμπρακτη εγγυήτρια της ευτυχίας .

Αυτά σε γενικές γραμμές είναι τα επιχειρήματα του νεοφιλελευθερισμού . Το ερώτημα που μπαίνει τώρα είναι το εξής : οι παραπάνω κατηγορίες είναι ψευδής ; Είναι ψέμα το ότι η τέως ΕΣΣΔ ήταν στην πραγματικότητα ένας «γραφειοκρατικός καπιταλισμός» και τίποτε περισσότερο ; Είναι ψέμα το ότι ο τρόπος που δούλευαν οι άνθρωποι στα εργοστάσια του «σοσιαλισμού» ήταν ακριβώς ίδιος με αυτόν του καπιταλισμού ; Είναι ψέμα το ότι εκτελέστηκαν χιλιάδες άνθρωποι γιατί είχαν «αντίθετη άποψη» ; Σε τι διέφεραν οι κατασταλτικοί μηχανισμοί της ΕΣΣΔ από αυτούς των ΗΠΑ ; Οι υπηρεσίες πληροφοριών και των δύο , ακόμα ελέγχουν κράτος και πολίτες με τη διαφορά πως τώρα η KGB έγινε FSB ενώ η CIA παραμένει CIA . Δεν χρειάζεται πιστεύω να συνεχίσω γιατί οι ομοιότητες δεν έχουν τέλος .

Το πρόβλημα εμφανίστηκε πολύ πριν την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» . Από την άνοιξη της Πράγας έπρεπε να γίνει αντιληπτό από τους «ειδήμονες» , αυτό που πολλοί αριστεροί , πίστευαν τότε και πιστεύουν ακόμα : αυτό που υπήρχε στην τέως ΕΣΣΔ δεν ήταν σοσιαλισμός !!! Δεν ξέρω τι ακριβώς ήταν , πάντως σοσιαλισμός δεν ήταν . Εδώ είναι το πρώτο σημείο που πρέπει να επικεντρωθούμε αποκηρύσσοντας ως μη σοσιαλιστικό το καθεστώς της ΕΣΣΔ . Αυτό είναι το πρώτο βήμα που πρέπει όλοι οι Αριστεροί να κάνουν , ξεκινώντας από το ίδιο το ΚΚΕ .

Το να εμμένεις σε μία μορφή κοινωνίας που απέτυχε και να προσπαθείς συνεχώς να την παρουσιάσεις ως μία «άλλη κοινωνία» είναι τραγικό λάθος . Όταν λέμε κοινωνία εννοούμε όλες τις κοινωνικές ομάδες που υπάρχουν σε αυτή και όχι μόνο την εργατική τάξη . Είναι λάθος να απευθύνεσαι στο 1/3 της κοινωνίας γιατί είτε σου αρέσει είτε όχι τόσοι είναι οι «εργάτες» . Και όταν λέω πως είναι τόσοι εννοώ πως τόσοι έχουν την απαιτούμενη «ταξική συνείδηση» , του τι σημαίνει «είμαι εργάτης». Στην πραγματικότητα λοιπόν , χωρίς να το θέλεις , δεν παρουσιάζεις κανένα καινούργιο πρόταγμα ως κομμουνιστικό κόμμα , τίποτε διαφορετικό από αυτό που του παρουσιάζει το ΠΑΣΟΚ ή η ΝΔ. Αυτό που συνεχώς σου διαφεύγει , είναι πως πρέπει να αντιμετωπίσεις όχι τον «καπιταλισμό» ως θεωρία , αλλά την «καταναλωτική κοινωνία» που έχει την διττή μορφή «λειτουργικού μηχανισμού» και αποτελέσματος του ίδιου του συστήματος . Ο «εργάτης» δεν γνωρίζει την θεωρία του καπιταλισμού ή «Το Κεφάλαιο» του Μαρξ. Βιώνει όμως καθημερινά την κοινωνία του θεάματος και της κατανάλωσης και πίστεψέ με δεν θέλει να την αφήσει . Και δεν θέλει να την αφήσει γιατί πολύ απλά δεν μπορεί να σκεφθεί πως υπάρχει «άλλη κοινωνία» . Δεν γνωρίζει καλά – καλά τι κοινωνία θέλει . Πως λοιπόν μία κοινωνία που «κατέρρευσε» , να την αποδεχθεί ως πρόταγμα ; Το επιχείρημα του δυτικού κομμουνισμού της Γαλλίας αλλά και της Ιταλίας , προκειμένου να μπλοκάρουν κάθε κριτική απέναντι στη ΕΣΣΔ , ήταν πως δεν πρέπει να λέμε τα όσα συμβαίνουν εκεί , γιατί κάνουμε δώρο στην αντιδραστική αστική τάξη και στερούμε την ελπίδα από τον εκμεταλλευόμενο εργάτη . Στην πραγματικότητα συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο , γιατί έτσι κάνεις δώρο στην κοινωνία και το κατεστημένο που θέλεις να κριτικάρεις .

Το ΣΥΡΙΖΑ το αφήνω απ’ έξω . Αυτοί , με εξαίρεση τον κ. Κοροβέση (τον οποίο εκτιμώ πάρα πολύ γιατί γράφει και λέει αλήθειες) και ίσως κάποιους άλλους που δεν γνωρίζω , έχουν περιέλθει στη δίνη της «σοσιαλδημοκρατίας» και παλεύουν για έναν πιο «ανθρώπινο καπιταλισμό» .Μετά από τόσα χρόνια καπιταλισμού δεν μπορούν ακόμα να καταλάβουν πως δεν υπάρχει καπιταλισμός χωρίς εκμετάλλευση . Υπάρχουν φωνές από τον ΣΥΡΙΖΑ που δεν αποδέχονται ως «σοσιαλιστικό» το τότε καθεστώς , αλλά είναι πολύ λίγοι αριθμητικά , με μηδενική προβολή από το ίδιο τους το κόμμα .

Η προσπάθεια εδραίωσης του σοσιαλισμού , μπλόκαρε στην πορεία την επαναστατική διαδικασία . Έκλεισε το δρόμο εκείνου του κοινωνικού και πολιτικού κινήματος που γεννήθηκε από τον αγώνα εναντίον της εξουσίας και της εκμετάλλευσης . Επαναστατική λέγοντας , δεν εννοώ την τετριμμένη διαδικασία που έχει πλέον απαξιωθεί εντελώς . Θέλουμε η «επανάσταση» να είναι αυτή η διαδικασία που θα οδηγήσει την κοινωνία σε μία ριζική ρήξη με τους ήδη υπάρχοντες θεσμούς , αμφισβητώντας τους διαρκώς με στόχο τη δημιουργία καινούργιων , τους οποίους θα αμφισβητήσει ξανά . Η διαδικασία της αμφισβήτησης πρέπει να είναι «ατέρμωνη» .

Η αλλαγή των θεσμών είναι αυτό που θέλουμε να επιδιώξει η «άλλη κοινωνία» και όχι η «βελτίωση» της θέσης μας στον ίδιο θεσμό . Το μεγαλύτερο παράδειγμα είναι η προσπάθεια αντιστροφής της τάξης της προσταγής και η επακόλουθη κατάφαση ότι κάθε απόφαση πρέπει να λαμβάνεται από τα κάτω . Αυτή θα είναι και η σημαντικότερη διαφορά με την αστική αντιπροσώπευση , της οποίας οι «εκλεπτυσμένες» μορφές εξουσίας επιβάλλονται πάντα από τα πάνω . Τι να την κάνω εγώ την επανάσταση , αν είναι να διώξω τους εξουσιαστές με τα πράσινα ή τα μπλε και να φέρω στη θέση τους αυτούς με τα κόκκινα ; Δεν χρειαζόμαστε ένα «λειτουργικό και εργαλειακό» ξεπέρασμα της καπιταλιστικής τάξης , αλλά ένα πέρασμα προς μία «βιοπολιτική» προοπτική με απώτερο σκοπό το άλμα προς την κοινωνία της αυτονομίας . Μην πηγαίνει το μυαλό σας στην κοινωνία της αναρχίας , που τίποτε κακό δεν έχει . Αυτά τα δύο μπορούν μια χαρά να συνυπάρξουν , αλλά αυτό είναι θέμα για άλλη συζήτηση .

Είναι καιρός πιστεύω η Αριστερά ή τέλος πάντων όλοι όσοι πιστεύουν στην ισότητα και κατ’ επέκταση στην ελευθερία προτάσσοντας το «συλλογικό» έναντι του «ατομικού» , όλοι όσοι πιστεύουν στην κοινωνία του «είμαι» και όχι του «έχω» , και τέλος όλοι όσοι θεωρούν πως πρέπει ο καπιταλισμός να ανατραπεί , να ξεφύγουν από τον φετιχισμό της ΕΣΣΔ και του «υπαρκτού σοσιαλισμού» αφού μόνο τέτοιος δεν ήταν , και να αρχίσουν να παλεύουν για το μετασχηματισμό της ζωής και της κοινωνίας και όχι για τη βελτίωση της κοινωνίας που έχουμε . Δεν χρειαζόμαστε ιδεολογίες αλλά ΙΔΕΕΣ!! Όταν η ιδεολογία γενικευθεί μετατρέπεται σε νοοτροπία και πεθαίνει . Η διαρκής αναζήτηση κρατά τη σκέψη ζωντανή .

Ακόμα και αν δεν μπορούμε να πραγματοποιήσουμε το όνειρο , τουλάχιστον να μοχθήσουμε για να το σώσουμε .

Η άλλη οπτική της εγκληματικότητας

Κάθε κοινωνία δημιουργεί τους εχθρούς της . Αντίστοιχα και κάθε κοινωνική τάξη δημιουργεί τους δικούς της εχθρούς . Πηγάζουν μέσα από την ίδια την ύπαρξή της γιατί απλά δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αυτούς . Ξεπηδούν μέσα από τα ίδια της τα οράματα που γεννά σύμφωνα πάντα με τα δικά της μέτρα και ανάλογα με το που θέλει να φτάσει . Η απειλή , είναι μία «προβολή της εσώτερης αμφιταλάντευσης της κοινωνίας» , γύρω από τα ήθη και τους τρόπους της , γύρω από τον τρόπο που ζουν τα μέλη της και το πώς αναπαράγουν αυτόν τον τρόπο . Με άλλα λόγια , όταν η κοινωνία είναι αβέβαιη για τη δική της τάξη πραγμάτων , αναπτύσσει τη νοοτροπία του πολιορκημένου φρουρίου . Στην πραγματικότητα όμως οι εχθροί που πολιορκούν τα τείχη της είναι οι δικοί της , αποκλειστικά δικοί της εσωτερικοί δαίμονες .

Ο εσωτερικός δαίμονας της σημερινής κοινωνίας είναι οτιδήποτε γεννά η σαγηνευτική δύναμη της καταναλωτικής αγοράς . Η κοινωνία των καταναλωτών δεν μπορεί να κάνει τίποτε χωρίς αυτή τη σαγήνη . Δεν μπορεί να κάνει πόλεμο ενάντια στην τάση της αγοράς που δεν είναι άλλη από το να μεγεθύνει τα όνειρα και τις επιθυμίες των καταναλωτών μέχρι σημείου παραφοράς . Η κατανάλωση είναι το μέτρο της επιτυχημένης ζωής , της ευτυχίας και της ανθρώπινης ευπρέπειας . Κανένας αριθμός αποκτημάτων και συναρπαστικών εντυπώσεων δεν φέρνει ικανοποίηση , γιατί δεν υπάρχει όριο . Δεν υπάρχουν μέτρα και σταθμά να τηρηθούν γιατί απλά «η γραμμή τερματισμού προχωρά μαζί με το δρομέα». Ταυτόχρονα όμως εξαφανίζεται σταδιακά η πιθανότητα ανακατανομής των καταναλωτικών αγαθών και εκείνοι που δεν μπορούν να συμμετέχουν στο καταναλωτικό πανηγύρι , έχουν μόνο ένα μονοπάτι δράσης να ακολουθήσουν προκειμένου να πετύχουν τα στάνταρντς που προωθεί η καταναλωτική κοινωνία : να επιδιώξουν άμεσα τους σκοπούς χωρίς να χρησιμοποιήσουν κάποια μέσα . Εξάλλου δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις κάτι που δεν κατέχεις .

Ότι καταγράφεται ως «αυξημένη εγκληματικότητα» , δεν είναι προϊόν δυσλειτουργίας ή αμέλειας , αλλά ούτε και εξωτερικών παραγόντων προς την ίδια την κοινωνία . Παρόλη την μεγάλη προσπάθεια που γίνεται να παρουσιαστούν τα πράγματα έτσι ακριβώς , με την συσχέτιση εγκληματικότητας και μετανάστευσης στην πραγματικότητα είναι κάτι που παράγεται από την ίδια την κοινωνία , και κυρίως την καταναλωτική κοινωνία . Είναι ένα αναπόφευκτο προϊόν . Όσο μεγαλύτερη είναι η σαγήνη της αγοράς , δηλαδή όσο μεγαλύτερη είναι η ζήτηση , τόσο περισσότερο ασφαλής και ευημερούσα είναι η καταναλωτική κοινωνία . Όμως , ταυτόχρονα αυξάνεται και βαθαίνει το χάσμα ανάμεσα σε αυτούς που ορέγονται και εκείνους που μπορούν να ικανοποιήσουν τις ορέξεις τους ή ανάμεσα σε αυτούς που έχουν σαγηνευτεί και ενεργούν ωθούμενοι υπό το κράτος της σαγήνης και εκείνους που έχουν σαγηνευτεί αλλά δεν μπορούν να ενεργήσουν με τον τρόπο που αναμένεται . Τα δελεαστικά ερεθίσματα για να έχουν αποτέλεσμα πρέπει να μεταδίδονται αδιακρίτως και προς όλες τις κατευθύνσεις . Δυστυχώς , αυτοί που μπορούν να ακούσουν είναι περισσότεροι από αυτούς που μπορούν να αποκριθούν σε τέτοια μηνύματα . Όσοι δεν μπορούν να ενεργήσουν όπως «πρέπει» , απλώς παρακολουθούν το εκθαμβωτικό θέαμα εκείνων που μπορούν . Εγγράφεται στο φαντασιακό τους , για να θυμηθούμε λίγο και τον Κ. Καστοριάδη , πως η σπατάλη είναι σημάδι ευτυχίας και επιτυχίας , οδηγώντας στον δρόμο της δημόσιας φήμης και μνείας . Η κατοχή και η κατανάλωση ορισμένων αντικειμένων καθώς και ορισμένες πρακτικές , είναι απαραίτητη συνθήκη για την απόκτηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας .

Από όλα τα μέσα και τα κανάλια επικοινωνίας το μήνυμα έρχεται καθαρό και πεντακάθαρο : δεν υπάρχουν μέτρα και σταθμά εκτός από το πώς θα αρπάξει κανείς τα περισσότερα . Αυτό βλέπουν οι πάντες γύρω τους και με βάση αυτό πορεύονται , το να παίζουν σωστά τα χαρτιά τους .

Από την πλευρά των καταναλωτών , υπάρχουν μέσα τα οποία μπορούν να ελέγχονται από το κράτος και βαφτίζονται «νόμιμα» ενώ αυτά που δεν ελέγχονται βαφτίζονται παράνομα . Όπως ακριβώς και στα καζίνο , που οι ιδιοκτήτες τους βαφτίζουν παράνομη οποιαδήποτε προσπάθεια γίνεται από κάποιον να παίξει τυχερό παιχνίδι έξω από τα συγκεκριμένα «ιδρύματα» . Όταν λοιπόν κάποιος δεν έχει πρόσβαση στο νόμιμο χρήμα , είναι υποχρεωμένος να καταφύγει στα μέσα που έχει προκειμένου να το αποκτήσει , είτε αυτά είναι νόμιμα είτε παράνομα . Η περίπτωση του να βγει έξω εντελώς από αυτή τη διαδικασία , απορρίπτεται αμέσως εξαιτίας της σαγηνευτικής δύναμης της αγοράς που κάνει την παραπάνω σκέψη αδιανόητη .

Ο αφοπλισμός , η αποδυνάμωση και η καταστολή των ανήμπορων καταναλωτών , είναι απαραίτητο συμπλήρωμα σε μία καθοδηγούμενη από την αγορά κοινωνία . Είναι αυτοί που πρέπει να μείνουν έξω από το παιχνίδι ως άχρηστο προϊόν της . Ταυτόχρονα, αυτοί που μένουν στο παιχνίδι πρέπει να έχουν κάποιους να τους θυμίζουν συνεχώς τις συνέπειες του να μην είσαι ενεργός καταναλωτής . Η κοινωνία του «έχω» , οδηγεί πάντα στον ατομισμό σε αντίθεση με την κοινωνία του «είμαι» που βάζει αναγκαστικά την συλλογικότητα πάνω απ όλα . Έτσι αυτοί που κάποτε θεωρούνταν συλλογικό πλήγμα και έπρεπε να αντιμετωπιστούν συλλογικά , τώρα προσδιορίζονται ως ατομικό αδίκημα . Είναι η περίφημη τάξη των κακούργων , άκρως επικίνδυνη . Μπορούμε συνεπώς εύκολα να αναπληρώσουμε τους παραπαίοντες οργανισμούς ή θεσμούς πρόνοιας με τις υπέροχες , μοντέρνες και εξαιρετικά ασφαλής για εμάς τους νοικοκυραίους , φυλακές .

Οι συμπεριφορές που μπαίνουν στην κατηγορία των αδικημάτων συνεχώς αυξάνονται . Αυτό όμως δεν αποτελεί εμπόδιο στην πάντα πληρούσα καταναλωτική κοινωνία . Αντίθετα αποτελεί φυσικό συμπλήρωμα και προϋπόθεση . Ο κύριος λόγος που συμβαίνει αυτό , είναι το γεγονός ότι οι ελαττωματικοί καταναλωτές είναι ακριβώς η ενσάρκωση των εσωτερικών δαιμόνων της καταναλωτικής ζωής . Είναι αυτοί που τα αγοραστικά τους μέσα δεν ανταποκρίνονται στις ορέξεις τους , αλλά είναι και αυτοί που βάζουν ταβάνι αναγκαστικά στις επιθυμίες τους γιατί γνωρίζουν πως ποτέ δεν θα τα καταφέρουν . Το ενοχοποιημένο περιθώριο ,χρησιμεύει ως υπόνομος στον οποίο καταλήγουν οι αναπόφευκτες αναθυμιάσεις της καταναλωτικής σαγήνης , ώστε αυτοί που παραμένουν στο παιχνίδι να μην χρειάζεται να ανησυχούν για δική τους κατάσταση .

Αυτό είναι το κύριο ερέθισμα της «κοινωνίας του δεσμωτηρίου» (Nils Christie). Είναι ελάχιστες οι ελπίδες για επιβράδυνση αυτής της πορείας , πόσο μάλλον για αναστροφή . Μέσα σε μία απορρυθμισμένη και ιδιωτικοποιημένη κοινωνία η οποία κινείται και ελέγχεται από την καταναλωτική αγορά , η «εγκληματικότητα» θα είναι πάντα το κρυφό και νόθο παιδί της .